1. દિવાળીનું ધાર્મિક મહત્ત્વ અને લક્ષ્મી પૂજાનું મહત્વ

દિવાળી એટલે પ્રકાશનો પર્વ, આનંદનો ઉત્સવ અને શુભતાનું સ્વાગત કરવાનો પવિત્ર અવસર. હિન્દુ ધર્મમાં દિવાળીનું વિશેષ ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ છે. આ પર્વ અંધકાર પર પ્રકાશના, અજ્ઞાન પર જ્ઞાનના અને નકારાત્મકતા પર સકારાત્મકતાના વિજયનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.

દિવાળીના પવિત્ર દિવસે ઘરો, મંદિરો અને વ્યવસાયનાં સ્થળોએ દીવડાં પ્રગટાવવામાં આવે છે. ઘરની સાફસફાઈ કરવામાં આવે છે, રંગોળી કરવામાં આવે છે અને દરવાજા પર તોરણ લગાવીને શુભતાનું સ્વાગત કરવામાં આવે છે.

ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, દિવાળીની અમાસની રાત્રે માતા લક્ષ્મીની પૂજા કરવાથી ઘરમાં સુખ, સમૃદ્ધિ, શાંતિ અને ધન-ધાન્યની વૃદ્ધિ થાય છે. માતા લક્ષ્મીને ધન, ઐશ્વર્ય, વૈભવ અને સમૃદ્ધિનાં દેવી માનવામાં આવે છે.

દિવાળીના દિવસે માતા લક્ષ્મી સાથે ભગવાન ગણેશની પણ પૂજા કરવામાં આવે છે. ભગવાન ગણેશને વિઘ્નહર્તા અને બુદ્ધિના દેવતા માનવામાં આવે છે. કોઈપણ શુભ કાર્યની શરૂઆત ભગવાન ગણેશના સ્મરણ અને પૂજનથી કરવાની પરંપરા છે. તેથી લક્ષ્મી પૂજામાં ગણેશજીનું પૂજન પણ વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે.

કેટલાક પરિવારોમાં માતા સરસ્વતી અને ધનના રક્ષક ભગવાન કુબેરનું પણ પૂજન કરવામાં આવે છે. વેપારીઓ અને વ્યવસાયિક પરિવારોમાં આ દિવસે ચોપડા પૂજન અને નવા હિસાબી ચોપડાની શરૂઆત કરવાની પરંપરા પણ જોવા મળે છે.

દિવાળી આપણને માત્ર ધન અને સમૃદ્ધિનું મહત્ત્વ જ નથી સમજાવતી, પરંતુ ઘરમાં સ્વચ્છતા, મનમાં પવિત્રતા, વ્યવહારમાં સદભાવના અને જીવનમાં સારા વિચારોનું મહત્ત્વ પણ યાદ અપાવે છે.

2. દિવાળી 2026ની તારીખ અને લક્ષ્મી પૂજાનું મુહૂર્ત

વર્ષ 2026માં દિવાળી અને લક્ષ્મી પૂજનનો પવિત્ર દિવસ રવિવાર, 8 નવેમ્બર 2026ના રોજ છે. ગુજરાતી પંચાંગ અનુસાર આ દિવસ આસો વદ અમાસનો છે. દિવાળીના દિવસે સાંજના સમયે પ્રદોષ કાળ દરમિયાન માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કરવાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે.

હિન્દુ ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર, અમાસની સાંજે શુભ મુહૂર્તમાં લક્ષ્મી પૂજન કરવામાં આવે છે. આ સમયે ઘરમાં દીવડાં પ્રગટાવીને માતા લક્ષ્મીનું આવાહન કરવામાં આવે છે અને પરિવારની સુખ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ તથા કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.

દિવાળી 2026ની મુખ્ય વિગતો

વિગતો	માહિતી
તહેવાર	દિવાળી / દીપાવલી
તારીખ	8 નવેમ્બર 2026
વાર	રવિવાર
ગુજરાતી તિથિ	આસો વદ અમાસ
મુખ્ય પૂજન	શ્રી લક્ષ્મી-ગણેશ પૂજન
પૂજાનો સમય	પ્રદોષ કાળ અને શુભ મુહૂર્ત અનુસાર

લક્ષ્મી પૂજાનું શુભ મુહૂર્ત 2026

દિવાળીના દિવસે માતા લક્ષ્મીની પૂજા માટે પ્રદોષ કાળને વિશેષ શુભ માનવામાં આવે છે. પ્રદોષ કાળ સૂર્યાસ્ત પછી શરૂ થાય છે. આ સમય દરમિયાન સ્થિર લગ્નમાં લક્ષ્મી પૂજન કરવાનું પણ પરંપરાગત રીતે શુભ માનવામાં આવે છે.

વર્ષ 2026 માટે કેટલાક મુખ્ય શહેરોના લક્ષ્મી પૂજનના મુહૂર્ત નીચે મુજબ છે:

શહેર	લક્ષ્મી પૂજાનું મુહૂર્ત
મુંબઈ	સાંજે 6:28 થી રાત્રે 8:28
અમદાવાદ	સાંજે 6:22 થી રાત્રે 8:20
પુણે	સાંજે 6:24 થી રાત્રે 8:24
નવી દિલ્હી	સાંજે 5:54 થી રાત્રે 7:50

ઉપરોક્ત સમય સ્થાનિક સમય અનુસાર છે. અન્ય શહેરોમાં સૂર્યાસ્ત અને લગ્નની સ્થિતિ પ્રમાણે મુહૂર્તમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. તેથી પૂજા કરતાં પહેલાં પોતાના શહેરના પંચાંગ અથવા સ્થાનિક પુરોહિત પાસેથી ચોક્કસ મુહૂર્તની ખાતરી કરવી.

નોંધ: દિવાળીની પૂજાનું મુહૂર્ત સ્થાનિક ભૌગોલિક સ્થિતિ અને પંચાંગની ગણતરી પ્રમાણે નક્કી થાય છે. આથી એક શહેરનું મુહૂર્ત બીજા શહેરમાં લાગુ પડતું નથી.

3. દિવાળી લક્ષ્મી પૂજા માટે જરૂરી સામગ્રી

દિવાળીના દિવસે માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કરવા માટે અગાઉથી જરૂરી સામગ્રી એકત્રિત કરી લેવી જોઈએ. પૂજા દરમિયાન કોઈ વસ્તુની અછત ન રહે અને સમગ્ર વિધિ શાંતિથી પૂર્ણ કરી શકાય તે માટે પૂજાની સામગ્રીની યાદી તૈયાર રાખવી ઉપયોગી છે.

સામાન્ય રીતે લક્ષ્મી પૂજા માટે ફૂલ, ફળ, દીવા, કંકુ, ચોખા, અગરબત્તી, કળશ, નૈવેદ્ય અને અન્ય પૂજન સામગ્રીની જરૂર પડે છે.

3.1 લક્ષ્મીજી અને ગણેશજીના પૂજન માટેની સામગ્રી

• માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની મૂર્તિ અથવા ફોટો
• લાકડાની નાની ચોકી
• લાલ અથવા પીળું કપડું
• કંકુ
• હળદર
• ચોખા (અક્ષત)
• ચંદન
• ગુલાલ
• અબીલ
• ફૂલ અને ફૂલોની માળા
• કમળનું ફૂલ (ઉપલબ્ધ હોય તો)
• સોપારી
• નાગરવેલનાં પાન
• સિક્કા
• દક્ષિણા માટે રોકડ રકમ

3.2 કળશ સ્થાપના માટેની સામગ્રી

• તાંબાનો, પિત્તળનો અથવા અન્ય ધાતુનો કળશ
• સ્વચ્છ પાણી
• આંબાનાં પાન
• નાળિયેર
• કળશ બાંધવા માટે નાડાછડી અથવા મૌલી
• કંકુ અને હળદર
• ચોખા
• સિક્કો

3.3 દીપ પ્રાગટ્ય અને આરતી માટેની સામગ્રી

• માટીના દીવા
• ઘી અથવા તેલ
• રૂની વાટ
• પૂજાની થાળી
• અગરબત્તી
• ધૂપ
• કપૂર
• માચીસ અથવા લાઇટર
• ઘંટડી
• આરતી માટેની વાટકી અથવા દીવો

3.4 પંચામૃત અને નૈવેદ્ય માટેની સામગ્રી

• દૂધ
• દહીં
• ઘી
• મધ
• સાકર
• વિવિધ પ્રકારનાં ફળ
• મીઠાઈ
• સુકો મેવો
• ગોળ અથવા સાકર
• પાણી
• પ્રસાદ માટેની નાની વાટકીઓ

3.5 અન્ય જરૂરી પૂજન સામગ્રી

• પૂજાની થાળી
• નાની વાટકીઓ
• પવિત્ર જળ અથવા ગંગાજળ
• આસન
• રંગોળી માટેના રંગો
• તોરણ
• પાન અને સોપારી
• નાડાછડી
• નવા કપડાં અથવા પૂજાના વસ્ત્રો
• નવા ચોપડા અથવા હિસાબી પુસ્તકો (ચોપડા પૂજન માટે)

દિવાળી પૂજા સામગ્રીની ટૂંકી ચેકલિસ્ટ

પૂજા શરૂ કરતાં પહેલાં નીચેની વસ્તુઓ તૈયાર છે કે નહીં તેની ખાતરી કરી લો:

• લક્ષ્મીજી અને ગણેશજીની મૂર્તિ અથવા ફોટો
• પૂજાની ચોકી અને કપડું
• કળશ, પાણી, નાળિયેર અને આંબાનાં પાન
• કંકુ, હળદર, ચંદન અને ચોખા
• ફૂલ અને ફૂલોની માળા
• દીવા, ઘી અથવા તેલ અને રૂની વાટ
• અગરબત્તી, ધૂપ અને કપૂર
• ફળ, મીઠાઈ અને નૈવેદ્ય
• પંચામૃતની સામગ્રી
• પાન, સોપારી અને દક્ષિણા
• આરતીની થાળી અને ઘંટડી

ખાસ નોંધ: પૂજાની સામગ્રી અને તેની સંખ્યા દરેક પરિવારની પરંપરા, રીતરિવાજ અને સ્થાનિક માન્યતા પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. ઉપર આપેલી યાદી સામાન્ય લક્ષ્મી-ગણેશ પૂજા માટે ઉપયોગી છે. દરેક વસ્તુ હોવી ફરજિયાત નથી; શ્રદ્ધા, સ્વચ્છતા અને ભક્તિભાવનું વિશેષ મહત્ત્વ છે.

4. દિવાળી લક્ષ્મી પૂજા પહેલાંની તૈયારી

દિવાળીના દિવસે લક્ષ્મી પૂજા શરૂ કરતાં પહેલાં ઘરની અને પૂજા સ્થાનની યોગ્ય તૈયારી કરવી ખૂબ જ જરૂરી છે. હિન્દુ ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, માતા લક્ષ્મી સ્વચ્છતા, પવિત્રતા અને સકારાત્મકતાનાં પ્રતીક છે. તેથી દિવાળીના તહેવાર પહેલાં ઘરની સાફસફાઈ કરીને સુંદર રીતે સજાવટ કરવામાં આવે છે.

પૂજા માટેનું સ્થાન સ્વચ્છ, શાંત અને વ્યવસ્થિત હોવું જોઈએ, જેથી પરિવારના સભ્યો શાંતિથી પૂજામાં ભાગ લઈ શકે.

4.1 ઘરની સાફસફાઈ અને સજાવટ

દિવાળી પહેલાં ઘરના દરેક ખૂણાની સારી રીતે સફાઈ કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને ઘરના મુખ્ય દરવાજા, પૂજા ઘર, રસોડું અને આંગણાની સ્વચ્છતા પર ધ્યાન આપવામાં આવે છે.

• ઘરના દરવાજા, બારીઓ અને ફ્લોરની સફાઈ કરો.
• પૂજા ઘર અને ભગવાનનાં સ્થાનને સ્વચ્છ કરો.
• મુખ્ય દરવાજા પર આંબાનાં પાન અથવા ફૂલનું તોરણ લગાવો.
• ઘરના પ્રવેશદ્વાર પાસે સુંદર રંગોળી બનાવો.
• ઘરના વિવિધ સ્થળોએ માટીના દીવા પ્રગટાવવા માટે વ્યવસ્થા કરો.
• ઘરમાં સ્વચ્છતા અને સુગંધ જળવાઈ રહે તે માટે ફૂલો અને સુગંધિત વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરો.

પરંપરાગત માન્યતા અનુસાર, દિવાળીના દિવસે ઘરના મુખ્ય દરવાજાને સુંદર રીતે શણગારવો શુભ માનવામાં આવે છે.

4.2 પૂજા સ્થાનની પસંદગી અને ગોઠવણી

લક્ષ્મી-ગણેશ પૂજા માટે ઘરમાં સ્વચ્છ અને શાંત સ્થાન પસંદ કરવું જોઈએ. સામાન્ય રીતે ઘરના પૂજા ઘરમાં અથવા ઘરના સ્વચ્છ અને યોગ્ય જગ્યાએ પૂજાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે.

પૂજા સ્થાનની ગોઠવણી કરતી વખતે નીચેની બાબતોનું ધ્યાન રાખો:

1. પૂજા માટે એક સ્વચ્છ અને મજબૂત લાકડાની ચોકી રાખો.
2. ચોકી પર લાલ અથવા પીળું સ્વચ્છ કપડું પાથરો.
3. ચોકી પર માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની મૂર્તિ અથવા ફોટો સ્થાપિત કરો.
4. મૂર્તિઓની આસપાસ ફૂલ અને ફૂલોની માળાથી સજાવટ કરો.
5. પૂજા માટે જરૂરી સામગ્રી વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવો.
6. મૂર્તિઓની સામે દીવો અને અગરબત્તી રાખવાની જગ્યા બનાવો.

પૂજા સ્થાન એવું હોવું જોઈએ કે પરિવારના બધા સભ્યો સરળતાથી બેસીને પૂજામાં ભાગ લઈ શકે.

4.3 લક્ષ્મીજી અને ગણેશજીની મૂર્તિની સ્થાપના

દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજામાં માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશનું વિશેષ સ્થાન છે. બંનેની મૂર્તિઓને સ્વચ્છ ચોકી પર યોગ્ય રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.

પરંપરાગત રીતે ભગવાન ગણેશની મૂર્તિ માતા લક્ષ્મીની જમણી બાજુએ અને માતા લક્ષ્મીની મૂર્તિ તેમની ડાબી બાજુએ રાખવામાં આવે છે. મૂર્તિઓની સ્થાપના કરતી વખતે પરિવારની પરંપરા અને પૂજાની રીતનું ધ્યાન રાખવું.

મૂર્તિઓ સ્થાપિત કર્યા પછી તેમને કંકુ, ચોખા અને ફૂલ અર્પણ કરીને પૂજન માટે તૈયાર રાખો.

4.4 કળશ સ્થાપના માટેની તૈયારી

હિન્દુ ધાર્મિક પરંપરામાં કળશને શુભતા, પવિત્રતા અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. લક્ષ્મી પૂજામાં કળશ સ્થાપનાનું પણ વિશેષ મહત્ત્વ છે.

કળશ સ્થાપના માટે:

• એક સ્વચ્છ કળશ લો.
• તેમાં સ્વચ્છ પાણી ભરો.
• કળશમાં એક સિક્કો અને સોપારી મૂકી શકાય છે.
• કળશના મુખ પર આંબાનાં પાન ગોઠવો.
• તેની ઉપર નાળિયેર સ્થાપિત કરો.
• કળશ પર કંકુ અને હળદરથી તિલક કરો.
• કળશની આસપાસ ફૂલ અને ચોખા અર્પણ કરો.

કળશને પૂજા સ્થાન પર યોગ્ય રીતે સ્થાપિત કરો. કળશ સ્થાપનાની રીતમાં પરિવારો અને પ્રાદેશિક પરંપરાઓ પ્રમાણે ફેરફાર હોઈ શકે છે.

4.5 પૂજામાં બેસવાની તૈયારી

પૂજા શરૂ કરતાં પહેલાં પરિવારના સભ્યોએ સ્વચ્છ સ્નાન કરીને સ્વચ્છ અને શક્ય હોય તો પરંપરાગત વસ્ત્રો ધારણ કરવાં જોઈએ.

પૂજા દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો:

• પૂજા માટે સ્વચ્છ આસન રાખો.
• પૂજામાં ઉપયોગમાં લેવાતી તમામ સામગ્રી નજીકમાં ગોઠવો.
• મોબાઇલ ફોન અને અન્ય વિક્ષેપોથી દૂર રહીને પૂજામાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.
• પૂજા શરૂ કરતાં પહેલાં ભગવાન ગણેશ અને માતા લક્ષ્મીનું સ્મરણ કરો.
• પરિવારના સભ્યો સાથે મળીને શાંતિ અને ભક્તિભાવથી પૂજા કરો.

4.6 પૂજા શરૂ કરતાં પહેલાં ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો

દિવાળી લક્ષ્મી પૂજા દરમિયાન કેટલીક નાની બાબતોનું ધ્યાન રાખવાથી પૂજા વ્યવસ્થિત રીતે પૂર્ણ કરી શકાય છે.

• પૂજાનું સ્થાન અને આસપાસનો વિસ્તાર સ્વચ્છ રાખો.
• દીવા પ્રગટાવતી વખતે આગની સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખો.
• નૈવેદ્ય અને પ્રસાદ સ્વચ્છ વાસણોમાં તૈયાર રાખો.
• પૂજા દરમિયાન ઉતાવળ ન કરો.
• પરિવારની પરંપરા મુજબ પૂજાની વિધિનું પાલન કરો.
• પૂજા દરમિયાન મનમાં સારા વિચારો રાખીને ભગવાનનું સ્મરણ કરો.

દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજાનો મુખ્ય ભાવ માત્ર ધન-સંપત્તિની પ્રાપ્તિ નથી, પરંતુ જીવનમાં સુખ, શાંતિ, સંતોષ, સદબુદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ માટે ઈશ્વર પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો પણ છે.

5. દિવાળી લક્ષ્મી-ગણેશ પૂજાની સંપૂર્ણ વિધિ

દિવાળીના દિવસે સાંજે શુભ મુહૂર્તમાં માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કરવામાં આવે છે. પૂજા દરમિયાન સૌપ્રથમ ભગવાન ગણેશનું સ્મરણ અને પૂજન કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ માતા લક્ષ્મીનું આવાહન કરીને ફૂલ, અક્ષત, ચંદન, ધૂપ, દીપ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરવામાં આવે છે.

નીચે સામાન્ય રીતે ઘરોમાં કરવામાં આવતી લક્ષ્મી-ગણેશ પૂજાની સરળ અને ક્રમબદ્ધ વિધિ આપવામાં આવી છે.

5.1 દીપ પ્રાગટ્ય અને ગણેશજીનું સ્મરણ

સૌપ્રથમ પૂજા સ્થાન પર દીવો પ્રગટાવો અને અગરબત્તી કરો. ત્યારબાદ ભગવાન ગણેશનું સ્મરણ કરીને પૂજાની શરૂઆત કરો.

ભગવાન ગણેશને કંકુ, ચોખા અને ફૂલ અર્પણ કરો. તેમને નમન કરીને પૂજા નિર્વિઘ્ને પૂર્ણ થાય તેવી પ્રાર્થના કરો.

5.2 પૂજાનો સંકલ્પ

પૂજા શરૂ કરતાં પહેલાં જમણા હાથમાં થોડું જળ, ચોખા અને ફૂલ લઈને ભગવાન સમક્ષ સંકલ્પ કરો.

મનમાં માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશનું સ્મરણ કરીને પરિવારની સુખ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને કલ્યાણ માટે પૂજા કરવાનો ભાવ રાખો.

ત્યારબાદ હાથમાં રહેલું જળ પૂજાની થાળીમાં અથવા યોગ્ય પાત્રમાં અર્પણ કરો.

5.3 કળશ પૂજન

પૂજા સ્થાન પર સ્થાપિત કરેલા કળશનું પૂજન કરો. કળશ પર કંકુ અને ચોખા અર્પણ કરો. ફૂલ ચઢાવીને કળશને નમન કરો.

કળશને શુભતા અને પવિત્રતાનું પ્રતીક માનીને પૂજામાં તેનું વિશેષ સ્થાન રાખવામાં આવે છે.

5.4 ભગવાન ગણેશનું પૂજન

હવે ભગવાન ગણેશની વિધિપૂર્વક પૂજા કરો.

• ભગવાન ગણેશને કંકુ અને ચંદનનું તિલક કરો.
• ચોખા અને ફૂલ અર્પણ કરો.
• દુર્વા અને ઉપલબ્ધ હોય તો મોદક અથવા લાડુનો ભોગ ધરાવો.
• ધૂપ અને દીપ અર્પણ કરો.
• ભગવાન ગણેશના મંત્રનું સ્મરણ કરો.

અંતમાં વિઘ્નો દૂર થાય અને દરેક શુભ કાર્યમાં સફળતા મળે તેવી પ્રાર્થના કરો.

5.5 માતા લક્ષ્મીનું આવાહન અને પૂજન

હવે માતા લક્ષ્મીનું ધ્યાન ધરીને તેમનું આવાહન કરો.

માતા લક્ષ્મીની મૂર્તિ અથવા ફોટા સમક્ષ ફૂલ અર્પણ કરીને ભક્તિભાવથી પ્રાર્થના કરો.

ત્યારબાદ નીચે મુજબ પૂજન કરો:

1. માતા લક્ષ્મીને કંકુ, હળદર અને ચંદન અર્પણ કરો.
2. ચોખા અને સુગંધિત ફૂલ ચઢાવો.
3. માતાને કમળનું ફૂલ અર્પણ કરી શકાય છે.
4. ફળ, મીઠાઈ અને નૈવેદ્ય ધરાવો.
5. ધૂપ અને દીપ પ્રગટાવી માતાની આરાધના કરો.
6. માતા લક્ષ્મીના મંત્રનું સ્મરણ કરો.

માતા લક્ષ્મીને પરિવારના જીવનમાં સુખ, શાંતિ, ધન-ધાન્ય અને સદબુદ્ધિ જળવાઈ રહે તેવી પ્રાર્થના કરો.

5.6 નૈવેદ્ય અને પ્રસાદ અર્પણ

પૂજા દરમિયાન તૈયાર કરેલા ફળ, મીઠાઈ, સુકો મેવો અને અન્ય પ્રસાદ માતા લક્ષ્મી તથા ભગવાન ગણેશને અર્પણ કરો.

પરિવારની પરંપરા અનુસાર પંચામૃત અથવા અન્ય મીઠાઈનો પણ ભોગ ધરાવી શકાય છે.

નૈવેદ્ય અર્પણ કરતી વખતે ભગવાનનું સ્મરણ કરો અને સૌના કલ્યાણની પ્રાર્થના કરો.

5.7 ધન અને ચોપડા પૂજન

ગુજરાતમાં દિવાળીના દિવસે વેપારી પરિવારોમાં ચોપડા પૂજનની વિશેષ પરંપરા છે.

નવા હિસાબી ચોપડા, પેન, વ્યવસાય સંબંધિત દસ્તાવેજો અને ધનનું માતા લક્ષ્મી સમક્ષ પૂજન કરવામાં આવે છે.

ચોપડા પર શુભ-લાભ અથવા શ્રી ગણેશાય નમઃ લખીને નવા હિસાબની શરૂઆત કરવામાં આવે છે. આ પરંપરા વ્યવસાયમાં પ્રગતિ, પ્રામાણિકતા અને સમૃદ્ધિ માટે શુભેચ્છા વ્યક્ત કરે છે.

5.8 લક્ષ્મીજી અને ગણેશજીની આરતી

પૂજાની વિધિ પૂર્ણ થયા પછી સૌપ્રથમ ભગવાન ગણેશ અને ત્યારબાદ માતા લક્ષ્મીની આરતી ઉતારો.

આરતી દરમિયાન પરિવારના બધા સભ્યો ભક્તિભાવથી જોડાઈ શકે છે. આરતી પછી ભગવાનને નમન કરીને પ્રસાદનું વિતરણ કરો.

નોંધ: ઉપર આપેલી વિધિ સામાન્ય ઘરગથ્થુ લક્ષ્મી-ગણેશ પૂજાને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી છે. વિવિધ પરિવારો અને સંપ્રદાયોમાં પૂજાનો ક્રમ અલગ હોઈ શકે છે. વિશિષ્ટ વૈદિક અથવા ષોડશોપચાર પૂજા માટે પુરોહિતના માર્ગદર્શન પ્રમાણે વિધિ કરવી.

6. દિવાળી લક્ષ્મી-ગણેશ પૂજાના મુખ્ય મંત્રો અને તેમનો અર્થ

દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજા દરમિયાન માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશના મંત્રોનો જાપ કરવાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. મંત્રોના જાપથી મન એકાગ્ર બને છે અને ભક્તિભાવ સાથે ભગવાનનું સ્મરણ કરી શકાય છે.

પૂજા દરમિયાન નીચે આપેલા સરળ અને પ્રચલિત મંત્રોનો જાપ કરી શકાય છે.

6.1 ભગવાન ગણેશનો પ્રાર્થના મંત્ર

પૂજાની શરૂઆતમાં ભગવાન ગણેશનું સ્મરણ કરવામાં આવે છે.

મંત્ર:

વક્રતુંડ મહાકાય સૂર્યકોટિ સમપ્રભ ।

નિર્વિઘ્નં કુરુ મે દેવ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા ॥

અર્થ:

હે વક્ર સૂંઢ ધરાવતા અને વિશાળ શરીરવાળા ભગવાન ગણેશ! આપ કરોડો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવો છો. મારા તમામ કાર્યો હંમેશાં કોઈપણ વિઘ્ન વિના પૂર્ણ થાય તેવી કૃપા કરશો.

6.2 ભગવાન ગણેશનો બીજ મંત્ર

મંત્ર:

ૐ ગં ગણપતયે નમઃ ॥

અર્થ:

હું વિઘ્નહર્તા અને બુદ્ધિના દેવતા ભગવાન ગણેશને નમન કરું છું.

જાપ: શ્રદ્ધા અનુસાર 11, 21 અથવા 108 વખત જાપ કરી શકાય છે.

6.3 માતા મહાલક્ષ્મીનો મુખ્ય મંત્ર

દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજા દરમિયાન માતા મહાલક્ષ્મીની કૃપા મેળવવા માટે આ મંત્રનો જાપ કરવામાં આવે છે.

મંત્ર:

ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ ॥

અર્થ:

હું ધન, ઐશ્વર્ય, સુખ અને સમૃદ્ધિનાં સ્વરૂપ માતા મહાલક્ષ્મીને શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરું છું.

જાપ: શ્રદ્ધા અને અનુકૂળતા અનુસાર 11, 21 અથવા 108 વખત જાપ કરી શકાય છે.

6.4 માતા મહાલક્ષ્મીનો પ્રાર્થના મંત્ર

મંત્ર:

નમસ્તેસ્તુ મહામાયે શ્રીપીઠે સુરપૂજિતે ।

શંખચક્રગદાહસ્તે મહાલક્ષ્મિ નમોઽસ્તુતે ॥

અર્થ:

હે મહામાયા માતા મહાલક્ષ્મી! આપને મારા નમસ્કાર છે. આપ દેવતાઓ દ્વારા પૂજનીય છો અને શંખ, ચક્ર તથા ગદા ધારણ કરો છો. હે મહાલક્ષ્મી માતા, આપને વારંવાર નમન કરું છું.

6.5 માતા લક્ષ્મીનો આશીર્વાદ મંત્ર

મંત્ર:

સર્વે ભવન્તુ સુખિનઃ સર્વે સન્તુ નિરામયાઃ ।

સર્વે ભદ્રાણિ પશ્યન્તુ મા કશ્ચિદ્દુઃખભાગ્ભવેત્ ॥

અર્થ:

બધા સુખી રહે, બધા નિરોગી રહે, દરેક વ્યક્તિના જીવનમાં શુભ થાય અને કોઈને પણ દુઃખનો સામનો ન કરવો પડે.

આ મંત્ર સમગ્ર પરિવાર અને સમાજના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના રૂપે બોલી શકાય છે.

6.6 મંત્ર જાપ કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો

• મંત્રોનો જાપ સ્વચ્છ અને શાંત વાતાવરણમાં કરવો.
• મંત્રોના ઉચ્ચારણ શક્ય હોય ત્યાં સુધી શુદ્ધ રાખવા.
• જાપ દરમિયાન મનને એકાગ્ર રાખવું.
• મંત્રોની સંખ્યા કરતાં શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવને વધુ મહત્ત્વ આપવું.
• પરિવારના સભ્યો સાથે મળીને પણ મંત્રોનું સ્મરણ કરી શકાય છે.

માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશના મંત્રોનું સ્મરણ કરીને જીવનમાં સુખ, શાંતિ, સદબુદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરવી જોઈએ.

7. દિવાળી લક્ષ્મી-ગણેશ પૂજાની આરતી

દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજામાં આરતીનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. પૂજાની મુખ્ય વિધિ પૂર્ણ થયા પછી ભગવાન ગણેશ અને માતા લક્ષ્મીની આરતી ઉતારવામાં આવે છે. આરતી દરમિયાન ઘી અથવા તેલનો દીવો પ્રગટાવીને ભગવાન સમક્ષ ભક્તિભાવથી આરતી ગાવામાં આવે છે.

ગુજરાતી પરિવારોમાં ભગવાન ગણેશ અને માતા લક્ષ્મીની વિવિધ પરંપરાગત આરતીઓ ગાવામાં આવે છે.

7.1 ભગવાન ગણેશની આરતી – જય ગણેશ જય ગણેશ દેવા

જય ગણેશ, જય ગણેશ, જય ગણેશ દેવા ।

માતા જાકી પાર્વતી, પિતા મહાદેવા ॥

એકદંત દયાવંત, ચાર ભુજા ધારી ।

માથે સિંદૂર સોહે, મૂસકની સવારી ॥

જય ગણેશ, જય ગણેશ, જય ગણેશ દેવા ।

માતા જાકી પાર્વતી, પિતા મહાદેવા ॥

પાન ચઢે, ફૂલ ચઢે, ઔર ચઢે મેવા ।

લડ્ડુઅન કા ભોગ લગે, સંત કરે સેવા ॥

જય ગણેશ, જય ગણેશ, જય ગણેશ દેવા ।

માતા જાકી પાર્વતી, પિતા મહાદેવા ॥

અંધન કો આંખ દેત, કોડિન કો કાયા ।

બાંઝન કો પુત્ર દેત, નિર્ધન કો માયા ॥

જય ગણેશ, જય ગણેશ, જય ગણેશ દેવા ।

માતા જાકી પાર્વતી, પિતા મહાદેવા ॥

દીનન કી લાજ રાખો, શંભુ સુતકારી ।

કામના કો પૂર્ણ કરો, જગ બલિહારી ॥

જય ગણેશ, જય ગણેશ, જય ગણેશ દેવા ।

માતા જાકી પાર્વતી, પિતા મહાદેવા ॥

7.2 માતા લક્ષ્મીની આરતી – ઓમ જય લક્ષ્મી માતા

ૐ જય લક્ષ્મી માતા, મૈયા જય લક્ષ્મી માતા ।

તુમકો નિશદિન સેવત, હરિ વિષ્ણુ વિધાતા ॥

ૐ જય લક્ષ્મી માતા ॥

ઉમા, રમા, બ્રહ્માણી, તુમ હી જગ માતા ।

સૂર્ય ચંદ્રમા ધ્યાવત, નારદ ઋષિ ગાતા ॥

ૐ જય લક્ષ્મી માતા ॥

દુર્ગા રૂપ નિરંજનિ, સુખ સંપત્તિ દાતા ।

જો કોઈ તુમકો ધ્યાવત, ઋદ્ધિ સિદ્ધિ ધન પાતા ॥

ૐ જય લક્ષ્મી માતા ॥

તુમ પાતાલ નિવાસિની, તુમ હી શુભદાતા ।

કર્મ પ્રભાવ પ્રકાશિની, ભવનિધિ કી ત્રાતા ॥

ૐ જય લક્ષ્મી માતા ॥

જિસ ઘર મેં તુમ રહતી, સબ સદગુણ આતા ।

સબ સંભવ હો જાતા, મન નહીં ઘબરાતા ॥

ૐ જય લક્ષ્મી માતા ॥

તુમ બિન યજ્ઞ ન હોવે, વસ્ત્ર ન કોઈ પાતા ।

ખાન પાન કા વૈભવ, સબ તુમસે આતા ॥

ૐ જય લક્ષ્મી માતા ॥

શુભ ગુણ મંદિર સુંદર, ક્ષીરોદધિ જાતા ।

રત્ન ચતુર્દશ તુમ બિન, કોઈ નહીં પાતા ॥

ૐ જય લક્ષ્મી માતા ॥

મહાલક્ષ્મીજી કી આરતી, જો કોઈ નર ગાતા ।

ઉર આનંદ સમાતા, પાપ ઉતર જાતા ॥

ૐ જય લક્ષ્મી માતા ॥

7.3 આરતી કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો

• આરતી માટે ઘી અથવા તેલનો દીવો તૈયાર રાખો.
• આરતીની થાળીમાં કપૂર અને ફૂલ રાખી શકાય છે.
• સૌપ્રથમ ભગવાન ગણેશ અને ત્યારબાદ માતા લક્ષ્મીની આરતી કરો.
• આરતી દરમિયાન પરિવારના સભ્યો ભક્તિભાવથી જોડાય.
• આરતી પૂર્ણ થયા પછી સૌએ આરતીની જ્યોતને નમન કરી આશીર્વાદ લેવા.
• ત્યારબાદ પ્રસાદનું વિતરણ કરો.

આરતી એ ભગવાન પ્રત્યેની શ્રદ્ધા, સમર્પણ અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો પવિત્ર માર્ગ છે. દિવાળીના પાવન અવસરે પરિવારના સૌ સભ્યો સાથે મળીને આરતી કરવાથી ઘરમાં ભક્તિમય વાતાવરણ સર્જાય છે.

8. દિવાળી લક્ષ્મી પૂજા પછીની પરંપરાઓ અને શું કરવું?

માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા તથા આરતી પૂર્ણ થયા પછી પરિવારના સભ્યો સાથે મળીને પ્રસાદ ગ્રહણ કરવામાં આવે છે અને એકબીજાને દિવાળીની શુભેચ્છાઓ પાઠવવામાં આવે છે.

દિવાળીનો તહેવાર માત્ર પૂજા પૂરતો મર્યાદિત નથી. આ પર્વ પરિવાર સાથે આનંદ વહેંચવાનો, ઘરમાં પ્રકાશ ફેલાવવાનો અને જીવનમાં સુખ, શાંતિ તથા સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરવાનો અવસર પણ છે.

8.1 પ્રસાદનું વિતરણ

લક્ષ્મી-ગણેશની પૂજા પૂર્ણ થયા પછી ભગવાનને ધરાવેલો નૈવેદ્ય પ્રસાદ તરીકે પરિવારના સભ્યોમાં વહેંચવામાં આવે છે.

પરંપરા અનુસાર ફળ, મીઠાઈ, લાડુ અને અન્ય મિષ્ટાન્નનો પ્રસાદ વહેંચી શકાય છે. પરિવારના સભ્યો સાથે પ્રસાદ ગ્રહણ કરીને ભગવાનનો આભાર માનવામાં આવે છે.

8.2 ઘરમાં અને મુખ્ય દરવાજે દીવા પ્રગટાવવા

દિવાળીના દિવસે ઘરના મુખ્ય દરવાજા, બારી, આંગણા અને અન્ય યોગ્ય સ્થળોએ દીવા પ્રગટાવવાની પરંપરા છે.

દીવડાં પ્રગટાવવાથી ઘરમાં પ્રકાશ અને આનંદનું વાતાવરણ સર્જાય છે. માટીના દીવડાંનો ઉપયોગ કરીને પરંપરાગત રીતે દિવાળીની ઉજવણી કરી શકાય છે.

દીવા એવી જગ્યાએ રાખવા જોઈએ જ્યાં પવનથી તે સરળતાથી ઓલવાઈ ન જાય અને આગ લાગવાનો કોઈ ભય ન રહે.

8.3 પરિવાર સાથે દિવાળીની ઉજવણી

દિવાળી પરિવાર અને મિત્રો સાથે આનંદ વહેંચવાનો તહેવાર છે. આ દિવસે પરિવારના વડીલોના આશીર્વાદ લેવા, સગાંસંબંધીઓને મળવા અને એકબીજાને શુભેચ્છાઓ પાઠવવાની પરંપરા છે.

દિવાળીના અવસરે જરૂરિયાતમંદ લોકોને મદદ કરવી, મીઠાઈ અને ભેટો આપવી તથા સમાજમાં પ્રેમ અને સદભાવના વધારવી પણ આ પર્વની સુંદર પરંપરાઓમાંની એક છે.

8.4 નવા વર્ષની શુભ શરૂઆત માટે પ્રાર્થના

ગુજરાતી પરિવારોમાં દિવાળી પછીના દિવસે બેસતા વર્ષ તરીકે નવા ગુજરાતી વર્ષની શરૂઆત કરવામાં આવે છે.

આ દિવસે ભગવાનનાં દર્શન કરીને પરિવારના સુખ, શાંતિ અને વ્યવસાયમાં પ્રગતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. વેપારીઓ અને વ્યવસાયિકો નવા વર્ષના હિસાબની શરૂઆત કરે છે અને ગ્રાહકો તથા મિત્રો સાથે નવા વર્ષની શુભેચ્છાઓ વહેંચે છે.

8.5 દિવાળી દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો

• પૂજા સ્થાન અને ઘરની સ્વચ્છતા જાળવો.
• દીવા અને કપૂર પ્રગટાવતી વખતે આગની સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખો.
• બાળકોને ફટાકડાથી દૂર અને સુરક્ષિત રાખો.
• ફટાકડા ફોડવા હોય તો ખુલ્લી જગ્યાએ અને સુરક્ષિત અંતર જાળવીને જ ફોડો.
• પર્યાવરણ અને આસપાસના લોકોની સુવિધાનું ધ્યાન રાખો.
• વૃદ્ધો, બાળકો અને પ્રાણીઓને વધુ અવાજથી થતી અસુવિધા ટાળવાનો પ્રયત્ન કરો.
• દિવાળીની ખુશીઓ જરૂરિયાતમંદ લોકો સાથે પણ વહેંચો.

દિવાળીનો સાચો આનંદ માત્ર દીવડાં અને સજાવટમાં નથી, પરંતુ પરિવારના પ્રેમ, પરસ્પર સહકાર, દાન, સેવા અને સદભાવનામાં પણ રહેલો છે.

9. દિવાળી લક્ષ્મી પૂજા વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજા દરમિયાન ઘણા લોકોના મનમાં પૂજાના સમય, જરૂરી સામગ્રી, મંત્રો અને પૂજાની રીત વિશે પ્રશ્નો હોય છે. અહીં દિવાળી લક્ષ્મી પૂજા સંબંધિત કેટલાક સામાન્ય પ્રશ્નોના સરળ જવાબ આપવામાં આવ્યા છે.

1. દિવાળી 2026 ક્યારે છે?

વર્ષ 2026માં દિવાળી રવિવાર, 8 નવેમ્બરના રોજ ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસે કારતક અમાસના અવસરે માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કરવામાં આવશે.

2. દિવાળીના દિવસે લક્ષ્મી પૂજા ક્યારે કરવી જોઈએ?

દિવાળીના દિવસે પ્રદોષ કાળ દરમિયાન શુભ મુહૂર્તમાં લક્ષ્મી પૂજા કરવાની પરંપરા છે. પૂજાનો ચોક્કસ સમય શહેર અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.

3. દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજામાં કયા ભગવાનની પૂજા કરવામાં આવે છે?

દિવાળીની મુખ્ય પૂજામાં માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કરવામાં આવે છે. કેટલાક પરિવારોમાં પરંપરા અનુસાર ભગવાન કુબેર અને માતા સરસ્વતીનું પણ પૂજન કરવામાં આવે છે.

4. લક્ષ્મી પૂજા માટે કઈ સામગ્રી જરૂરી છે?

લક્ષ્મી પૂજા માટે માતા લક્ષ્મી અને ગણેશજીની મૂર્તિ અથવા ફોટો, કંકુ, હળદર, ચોખા, ફૂલ, ફળ, દીવો, ઘી, અગરબત્તી, કપૂર, નાળિયેર, કળશ અને મીઠાઈ જેવી સામગ્રીનો ઉપયોગ થાય છે.

5. શું દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજા ઘરે કરી શકાય છે?

હા, પરિવારના સભ્યો સ્વચ્છ અને શાંત વાતાવરણમાં ઘરે માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કરી શકે છે. પરિવારની પરંપરા અનુસાર સરળ પૂજા વિધિ કરીને પણ ભક્તિભાવથી પ્રાર્થના કરી શકાય છે.

6. દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજામાં કયા મંત્રનો જાપ કરવો?

માતા લક્ષ્મીની આરાધના માટે નીચેના સરળ મંત્રનો જાપ કરી શકાય છે:

ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ ॥

ભગવાન ગણેશના સ્મરણ માટે:

ૐ ગં ગણપતયે નમઃ ॥

શ્રદ્ધા અને અનુકૂળતા અનુસાર મંત્રનો જાપ કરી શકાય છે.

7. શું દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજામાં નવા ચોપડાનું પૂજન કરવામાં આવે છે?

હા, ખાસ કરીને ગુજરાતના વેપારી પરિવારોમાં દિવાળીના દિવસે ચોપડા પૂજન કરવાની પરંપરા છે. નવા હિસાબી ચોપડા અને વ્યવસાય સંબંધિત વસ્તુઓનું પૂજન કરીને નવા નાણાકીય હિસાબની શુભ શરૂઆત કરવામાં આવે છે.

8. શું લક્ષ્મી પૂજા માટે ઉપવાસ રાખવો જરૂરી છે?

લક્ષ્મી પૂજા માટે ઉપવાસ રાખવો દરેક પરિવાર માટે ફરજિયાત નથી. કેટલાક લોકો પોતાની શ્રદ્ધા અને પારિવારિક પરંપરા અનુસાર ઉપવાસ અથવા વ્રત રાખે છે. પોતાની શારીરિક ક્ષમતા અને અનુકૂળતા પ્રમાણે નિર્ણય લઈ શકાય છે.

9. દિવાળીની પૂજા પછી શું કરવું જોઈએ?

પૂજા પૂર્ણ થયા પછી માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની આરતી ઉતારવી, પ્રસાદનું વિતરણ કરવું અને પરિવારના સભ્યો સાથે દિવાળીની ઉજવણી કરવી. ઘરમાં દીવડાં પ્રગટાવીને આનંદ અને સદભાવનાનો સંદેશ વહેંચવો.

10. શું મહિલાઓ અને પરિવારના બધા સભ્યો લક્ષ્મી પૂજામાં ભાગ લઈ શકે છે?

હા, પરિવારના તમામ સભ્યો ભક્તિભાવથી લક્ષ્મી પૂજામાં ભાગ લઈ શકે છે. બાળકોને પણ પૂજા, મંત્ર સ્મરણ અને આરતીમાં જોડવાથી ધાર્મિક પરંપરાઓ અને સંસ્કારોનું જ્ઞાન મળે છે.

મહત્વપૂર્ણ સૂચના (Disclaimer)

નિત્ય પાઠ પર પ્રકાશિત આ લેખનો હેતુ દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજા સંબંધિત ધાર્મિક, આધ્યાત્મિક અને પરંપરાગત માહિતી સરળ ગુજરાતી ભાષામાં વાચકો સુધી પહોંચાડવાનો છે.

આ લેખમાં આપવામાં આવેલી પૂજા વિધિ, મંત્રો, આરતી અને પૂજા સામગ્રી સામાન્ય ધાર્મિક પરંપરાઓ પર આધારિત છે. અલગ-અલગ પ્રદેશો, પરિવારો, સંપ્રદાયો અને ધાર્મિક પરંપરાઓ અનુસાર પૂજાની રીતમાં ફેરફાર હોઈ શકે છે.

દિવાળીની તારીખ, તિથિ અને શુભ મુહૂર્ત માટે પોતાના શહેરના સ્થાનિક પંચાંગની તપાસ કરવી અથવા જાણકાર પુરોહિતનું માર્ગદર્શન લેવું.

વાચકોને વિનંતી છે કે તેઓ પોતાની પારિવારિક પરંપરા અને શ્રદ્ધા અનુસાર પૂજા કરે. નિત્ય પાઠ કોઈ એક ચોક્કસ પૂજા પદ્ધતિને દરેક માટે ફરજિયાત ગણાવતું નથી.